یادداشت مهارتی؛
نهادینهسازی فرهنگ مهارتآموزی در خانوادهها؛ عبور از مدرکگرایی به سوی مهارتمحوری
یادداشت مهارتی با موضوع نهادینهسازی فرهنگ مهارتآموزی در خانوادهها؛ عبور از مدرکگرایی به سوی مهارتمحوری به قلم سعید پارسا، رئیس مرکز آموزش فنی و حرفهای شهرستان کلاله به مناسبت هفته ملی مهارت
مقدمه: چالش توازن میان مدرک و مهارت در جامعه امروز
یکی از بزرگترین چالشهای ساختاری در مسیر توسعه اقتصادی و اجتماعی کشورهای در حال توسعه، پدیده «مدرکگرایی افراطی» و فاصله گرفتن جامعه از واقعیتهای بازار کار است. برای سالیان متمادی، سیستمهای آموزشی و به تبع آن خانوادهها، موفقیت شغلی و اجتماعی فرزندان خود را صرفاً در کسب مدرک تحصیلی دانشگاهی، بدون توجه به نیاز واقعی بازار کار و توانمندیهای عملی فرد جستجو کردهاند. نتیجه مستقیم این رویکرد، انباشت فارغالتحصیلان دانشگاهی فاقد مهارت از یک سو و کمبود شدید نیروی کار ماهر و تکنسین در بخشهای صنعتی، کشاورزی و خدماتی از سوی دیگر است.
در آستانه «هفته ملی مهارت»، بازخوانی این چالش و تبیین نقش محوری «خانواده» به عنوان نخستین و اثرگذارترین نهاد اجتماعیسازی، ضرورتی اجتنابناپذیر است. عبور از ساختار ذهنی مدرکمحور به سوی الگوی مهارتمحور، نیازمند یک انقلاب فرهنگی و نگرشی است که هسته اولیه آن باید در نهاد خانواده کاشته شود.
بخش اول: ریشههای فرهنگی مدرکگرایی و پیامدهای آن بر ساختار اشتغال
نگرش سنتی به آموزش، دانشگاه را تنها گذرگاه عبور به طبقه اجتماعی بالاتر و کسب پرستیژ شغلی میداند. این نوع نگاه که پیشینه تاریخی در ساختارهای اداری کشور دارد، مفاهیمی چون کارآفرینی، خوداشتغالی و کارهای فنی را در اولویتهای بعدی قرار داده است. پیامدهای این تمرکز تکبعدی بر مدرک تحصیلی را میتوان در موارد زیر خلاصه کرد:
1. تورم مدرک و بیکاری دانشآموختگان: تعداد زیادی از جوانان پس از صرف سالها وقت و منابع مالی فراوان، با مدارکی مواجه میشوند که هیچگونه خریداری در بازار کار واقعی ندارند.
2. کاهش بهرهوری ملی: صنایع و بخشهای تولیدی به دلیل عدم دسترسی به تکنسینهای ماهر، با کاهش کیفیت تولید و بهرهوری روبهرو میشوند.
3. سرخوردگی اجتماعی و آسیبهای روانی: عدم تطابق توقعات ایجادشده توسط مدرک تحصیلی با واقعیات شغلی جامعه، منجر به افزایش نرخ افسردگی، ناامیدی و تاخیر در ازدواج جوانان میگردد.
بخش دوم: خانواده؛ کانون تحول پارادایم فکری اشتغال
خانوادهها موتور محرک یا مانع اصلی هدایت تحصیلی و شغلی فرزندان هستند. تصورات، ارزشگذاریها و حمایتهای والدین تعیین میکند که یک نوجوان مسیر آینده خود را بر اساس «علایق و مهارتهای عملی» انتخاب کند یا زیر فشار روانی «تب مدرکگرایی» قرار گیرد. برای نهادینهسازی فرهنگ مهارتآموزی در خانوادهها، اقدامات زیربنایی زیر پیشنهاد میشود:
۱. تغییر تعریف «موفقیت» در نهاد خانواده
والدین باید بپذیرند که موفقیت فرزندان در گرو داشتن یک شغل پایدار، مولد و رضایتبخش است، نه صرفاً یدک کشیدن عناوین تحصیلی. ارزشگذاری اجتماعی باید از «عنوان مدرک» به «میزان توانایی حل مسئله و خلق ارزش در جامعه» تغییر یابد.
۲. کشف و هدایت استعدادهای مهارتی در سنین کودکی و نوجوانی
سیستمهای نوین روانشناختی نشان میدهند که هوش انسان ابعاد متعددی دارد. خانوادهها با همکاری مشاوران مدارس و مراکز فنی و حرفهای، باید استعدادهای عملی فرزندان خود را در کارگاههای مهارتآموزی کوچک یا دورههای مقدماتی شناسایی کنند.
۳. آشنایی با ظرفیتهای اقتصادی و بومشناختی منطقه
در شهرستانی مانند کلاله با پتانسیلهای بینظیر در حوزههای کشاورزی مدرن، دامپروری تخصصی، صنایع دستی بومی و گردشگری، لزوماً مسیر موفقیت مالی و شغلی از دانشگاههای پایتخت نمیگذرد. ترغیب فرزندان به یادگیری مهارتهای بومی و نوین مرتبط با جغرافیا و اقتصاد منطقه، ضامن ماندگاری نخبگان و رونق اقتصادی کلاله است.
بخش سوم: رسالت مراکز آموزش فنی و حرفهای در تسهیل این گذار فرهنگی
ما در مرکز آموزش فنی و حرفهای شهرستان کلاله بر این باوریم که ارائه آموزشهای فنی بدون پیوند مستمر با خانوادهها و جامعه محلی، اثربخشی کامل را نخواهد داشت. راهبردهای ما برای تحقق این هدف شامل موارد زیر است:
• طرح «هر خانه، یک مهارت»: توسعه دورههای کوتاهمدت و کاربردی برای اعضای خانواده به ویژه زنان خانهدار و جوانان روستایی جهت ایجاد مشاغل خانگی و خرد.
• برگزاری تورهای فناوری و مهارتی برای دانشآموزان و والدین: دعوت از خانوادهها برای بازدید از کارگاههای آموزشی مرکز و آشنایی نزدیک با محیطهای واقعی کار و استانداردهای نوین آموزشی.
• توسعه دیپلماسی مهارت و مشاورههای شغلی رایگان: ارائه خدمات مشاوره هدایت آموزشی-شغلی به خانوادهها جهت تبیین دقیق نیازهای بازار کار حال و آینده.
نتیجهگیری: چشمانداز جامعه مهارتمحور
عبور از مدرکگرایی به سوی مهارتمحوری یک انتخاب نیست، بلکه یک ضرورت حیاتی برای پویایی اقتصاد و کاهش نرخ بیکاری است. زمانی که خانوادههای ما به این باور برسند که پنجههای کارآمد و ذهنهای خلاق تکنسینها و صنعتگران ماهر، ارزشی فراتر از برگههای بیروحِ مدارک تحصیلی دارند، گام نخست توسعه پایدار برداشته شده است.
در هفته ملی مهارت، دست یاری خود را به سوی تمامی خانوادههای دلسوز، فرهنگیان، رسانهها و فعالان اجتماعی در شهرستان کلاله دراز میکنیم تا با همبستگی اجتماعی، نسلی توانمند، کارآفرین و با اعتماد به نفس برای فردای کشور عزیزمان ایران تربیت کنیم.
نظر دهید